dzisiaj jest: 26 kwietnia 2017. imieniny: Maria, Marcelina, Marzena
wersja polska 
A+ A-
Położenie
Historia Gminy
 - Herb Gminy
Środowisko
Gospodarka
Turystyka
Urząd Gminy Ręczno
tel. +48 (44) 781-32-69
e-mail: ug@reczno.pl

Historia Gminy
Ręczno

Dotychczas uważano, że pierwsze zapiski źródłowe dotyczące tej miejscowości pochodzą z 1399 r. Wymienieni w nich zostali niejaki Grzegorz Rospand (zapewne kmieć) „de Roczno” oraz bezimienny pleban „de Raczno”. Tymczasem w bulli papieża Innocentego III z 1211 r. zatwierdzającego dla przeoryszy i siostrom klasztoru w Busku posiadanie imienne wyszczególnionych posiadłości, wymieniona została obok Witowa także wieś „Rocno”, którą wydawcy określili jako niezidentyfikowaną.

Słuszny zatem jest domysł autorów „Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego”, że jest to dawna osada nadana opactwu norbertańskiemu w Witowie zapewne przy jego fundacji w XII w.

Początkowo nazwa miejscowości była wiązana z ludową tradycją, odnotowaną w XIX w., która głosiła, że św. Stanisław ze Szczepanowa (biskup krakowski) jadąc z Krakowa do Łowicza, zaskoczony chorobą, odpoczywał na plebanii u miejscowego proboszcza, przez co „raczył” odwiedzić wieś. I to właśnie słowo „raczył” wiązano z pochodzeniem nazwy wsi Ręczno.

Jednak etymolodzy powstanie nazwy miejscowości typu Ręczno wiążą z tym, że były tu ubogie wsie, w których pracowało tylko kilka rąk – osób. Nazwano je od wyrazu „ręka”, który w gwarze oznacza działek osady chłopskiej, składającej się zaledwie z kilku rąk. Dzielący się gruntem otrzymywali udział wzdłuż każdej ręki; stąd też wzięło się powiedzenie „każda rękę = w każdym poletku”

Powyższe dane pozwalają z całą pewnością przyjąć, że Ręczno istniało w II, a przypuszczalnie powstało w I okresie osadnictwa.

Bąkowa Góra

Miejscowość położona jest na wschodnim zboczu wzgórza (282m n.p.m.), zwanego dawniej Wilczą Górą, Wysoką Górą a obecnie Bąkową Górą. Pierwsza chronologicznie, informacja źródłowa pochodzi z 1398 r., kiedy to został wzmiankowany „Vitus plebanus de Gora”.

Wieś swą ostateczną nazwę przybrała od przydomka właściciela z rodu Zadorów Zbigniewa, zwanego Bąkiem, piastującego w I połowie XV w., godność kasztelana rozpierskiego.

Niewątpliwie osada istniała w III okresie rozwoju osadnictwa, za czym przemawia fakt, iż stanowiła centrum parafii i siedzibę rodową jednej z gałęzi rodu Zadorów.

Będzyn

Jest to jedna z miejscowości położonych nad Pilicą należących do stosunkowo niewielkiej parafii w Bąkowej Górze. Po raz pierwszy wzmiankowana w 1399 r., gdy pisał się bliżej nam nieznany Boguta.

Według późniejszych danych Będzyn był niewielką osadą, toteż hipotetycznie przyjąć można, że powstał dopiero w III okresie rozwoju osadnictwa.

Dęba

Wieś położona nad rzeką Pilicą, należała również do parafii w Bąkowej Górze. Pierwsza wzmianka o niej w znanych nam źródłach pojawia się w 1398 r., a pisał się z niej niejaki Pakosz. Nazwa miejscowości sugeruje, że powstała ona na wykarczowanym obszarze lasu.

Stanowi to główną przesłankę do wiązania początków omawianej wsi z III okresem rozwoju osadnictwa.

Łęki Królewskie

Za pierwszą informację źródłową uznać należy zapis z 1398 r. dotyczący Stojgniewa „de Lanki”. Już w XV w. wieś podzieliła się na dwie części, z których jedna znajdowała się w posiadaniu szlacheckim (Łęki Szlacheckie – obecnie leżące poza terenem gminy Ręczno), a druga należąca do monarchy przybrała z czasem nazwę Łęki Królewskie. Przypuszczalnie powstanie omawianej osady można umieścić w II okresie rozwoju osadnictwa, a to ze względu na jej przynależność do dóbr monarszych i istniejący podział, sugerujący przejście części osady w ręce szlacheckie, być może z nadania panującego.

Majkowice

Wieś usytuowana nad rzeką Pilicą. O starej metryce tej miejscowości świadczą badania archeologiczne o charakterze powierzchniowym, które sugerują, że osadnictwo rozwijało się na tym terenie już w połowie X w. Najstarsze zapisy źródłowe podają nazwę wsi w formie „Moykouicze” (pierwszy zapis pochodzi z 1398 r.), a zatem nazwa jej urobiona została od imienia Mojek. Jest to nazwa patronimiczna sugerująca na związki z bardzo starym osadnictwem sięgającym VII w.

Dane te pozwalają odnieść powstanie omawianego osiedla do I okresu rozwoju osadnictwa.

Paskrzyn

Wieś położona nad Pilicą. W źródłach pisanych pojawia się po raz pierwszy w 1398 r. W zapisce sądowej z tego roku występował Piotr Koczorek „de Parsklin”. Wieś ta wchodziła w skład czterech parafii, z której klasztor witowski pobierał dziesięciny. Zarówno istnienie parafii św. Marcina w Witowie jak i uposażenie dziesięcinne klasztoru witowskiego odnieść można do II poł. XII w.

Hipotetycznie można przyjąć i jej powstanie wiązać już z I okresem rozwoju osadnictwa.

Przewóz

Osada położona nad rzeką Pilicą. Według rejestrów podatkowych powiatu piotrkowskiego z lat 1552 – 1553 wieś była własnością klasztoru witowskiego. Jest to pierwszy zapis źródłowy o tej miejscowości. Jej nazwa sugeruje, że w tym miejscu odbywały się przewozy ludzi przez rzekę Pilicę. Zapewne osada powstała tuż przed połową XVI w. w następstwie działalności lokacyjnej w dobrach norbertanów witowskich, zapewne na gruntach wsi Stobnica.

Jeszcze do niedawna istniała miejscowość Stobnica – Przewóz. Badania archeologiczne ujawniły występowanie na obszarze wsi Przewóz materiałów zabytkowych sugerujących istnienie śladów gospodarki w okresie XII – poł. XIII w.

Stobnica

Wieś położona nad rzeczką Stobniczanką, w pobliżu Pilicy. W literaturze przedmiotu uważa się, że po raz pierwszy miejscowość wymieniona została w 1328 r. w dokumencie księcia sieradzkiego, Przemysła Ziemomysłowica, jako własność klasztoru witowskiego. Wczesne istnienie tej osady potwierdzają materiały archeologiczne. Na terenie tej wsi odkryte zostało cmentarzysko kultury łużyckiej z III okresu brązu. Znaleziono tutaj około 350 grobów, naczynia krzemienne z ornamentem oraz broń z brązu (grot strzały). Na podstawie materiałów powierzchniowych uchwycono również ślady gospodarki datowane na XII – XIII w. Najprawdopodobniej Stobnica wchodziła w skład pierwotnego nadania na rzecz klasztoru norbertanów w Witowie, a zatem istniała już w XII w.

Hipotetycznie, można przyjąć, że została założona w I okresie rozwoju osadnictwa.

Zbyłowice

Wieś położona na północ od Bąkowej Góry. Pierwszy zapis źródłowy dotyczący tej miejscowości pochodzi z 1398 r., kiedy to został wymieniony Bartłomiej „de Sbilouicze”. Zbyłowice należy zaliczyć do nazw patronimicznych, posiadających charakterystyczną końcówkę – ice.

Hipotetycznie można przyjąć, że omawiana osada powstała w I okresie rozwoju osadnictwa.


Stosunki kościelne panujące na terenie Gminy Ręczno w XVI w.

Pierwsze wzmianki mówiące o istnieniu na tych terenach wsi parafialnych (w Bąkowej Górze i Ręcznie) pochodzą z czasów średniowiecza.

Początkowe adnotacje dotyczące kościoła w Bąkowej Górze datowane są na początki XVI w. Mówią one o uposażeniu kościoła parafialnego. Pleban z powodu ubóstwa nie posiadał wikarego, a utrzymywał tylko kościelnego. Do parafii w Bąkowej Górze należały wsie: Bąkowa Góra, Dęba, Kalinki, Korytno, Będzyn, Dobreniczki i Zbyłowice. We wsi w pobliżu kościoła pleban posiadał obszar ziemi na którym znajdował się dwór plebański z ogrodem, sadem i innymi dogodnościami. W jego przedniej części wydzielone było pole dla kościelnego i wikarego. W Części tylnej znajdowała się dość szeroka niwa, usytuowana naprzeciwko dworu dziedzica, licząca około dwóch stajów. Ponadto dysponował pleban dwoma stawami, częścią boru przylegającą do wsi Dobrenice, w którym znajdowały się barcie oraz łąkami przyległymi do pola.

Dochody kościoła parafialnego w Bąkowej Górze w początkach XVI w. szacowane były na jedną grzywnę srebra.

Pleban kościoła parafialnego w Ręcznie utrzymywał dwóch wikarych i kościelnego. W skład parafii w ówczesnym czasie wchodziły następujące wsie: Ręczno, Łęki Królewskie, Łęki Szlacheckie, Dobrenice, Ogrodzona, Paskrzyn, Stobnica, Skotniki, Majkowice.

Uposażenie ziemskie plebana stanowiła dość obszerna działka, położona w pobliżu kościoła, na której wznosił się dwór plebański i domki wikarych oraz kościelnego, a także znajdował się tam ogród i inne dogodności. Przylegało do tej działki specjalne pole wraz z łąką, a także inna łąka usytuowana naprzeciwko wsi Skotniki. Ponadto dysponował pleban częścią boru, w którym znajdowały się barcie, leżącego nad Pilicą strumieniem Stobienka oraz częścią lasu położonego między Ręcznem a Paskrzynem, gdzie zresztą dawniej była łąka. W borach Ręczna i Stobnicy należały do plebana dwa stawy usytuowane na strumyku Stobienka, które w początkach XVI w. były spustoszałe. Poważnym źródłem były dochody z karczm w Ręcznie. Pleban pobierał od każdego waru po dwa garnce piwa i od sprzedawanych w karczmach po 3 denary.

Dochody plebana w Ręcznie szacowane były do trzech grzywien srebra.

Gospodarka w XVI w.

W XVI w. na terenie gminy Ręczno w produkcji rolniczej dominowała uprawa różnych rodzajów zbóż. W pełnym średniowieczu głównymi gatunkami były żyto i owies, oprócz tego wysiewano jeszcze pszenicę, jęczmień a także proso, chmiel, rośliny strączkowe.

Eksploatacja posiadanych łąk i pastwisk stanowiła podstawę hodowli, a pasza była gromadzona także jako zabezpieczenie na różne nieprzewidziane okoliczności. Trudno jest oznaczyć wielkość produkcji siana, gdyż nie jest nam znana wielkość obszaru łąk z tamtego czasu.

Oprócz uprawy zbóż zajmowano się ogrodnictwem, świadczą o tym bardzo szczupłe wzmianki w dokumentach, które nic nie mówią o rodzajach uprawianych roślin i o narzędziach służących do ich uprawy. Na podstawie wiadomości z literatury sądzić można, że uprawiano takie warzywa jak: cebula, marchew, pasternak, rzepa, kapusta, koper, sałata, czosnek, ćwikła, ogórki.

Dla rozwoju produkcji rolnej niezbędny był inwentarz żywy. Z nielicznych informacji dowiadujemy się o hodowli koni przez sołtysów, przeznaczone z reguły do wykonywania służby wojskowej na rzecz klasztoru.

Pozostali mieszkańcy wsi zajmowali się hodowlą bydła. Prawdopodobnie nie każdy mógł sobie pozwolić na kupno konia z powodu jego wysokiej ceny ale już woły posiadał każdy, jako niezbędne przy uprawie roli. Z nielicznych wzmianek o daninie naturalnej dowiadujemy się, że prowadzili również gospodarstwach hodowlę drobiu. Jednakże należy mniemać, że hodowano także inne zwierzęta domowe, jak: świnie, owce, gęsi i kaczki.

Posiadanie krów, trzody chlewnej, drobiu było potrzebne do należytego prowadzenia gospodarstwa oraz dla własnej konsumpcji i na sprzedaż.

Ważną gałęzią gospodarki stanowiło także rybołówstwo a sprzyjała temu obfitość wód, nad którymi położone były osady. Najpewniej ówcześnie na terenie gminy istniały 4 stawy. Dwa z nich były własnością plebana z Bąkowej Góry, a następne dwa proboszcza z Ręczna.

Duże znaczenie w gospodarce spełniały lasy. Mieszkańcy wykorzystywali je jako pastwiska albo też uzupełnienie paszy, opału, drewna na budulec itp. Las stanowił również jakby wielką pasiekę. Stąd bartnictwo było pospolitym zajęciem, o czym świadczą wzmianki o daninie miodowej.

W omawianym okresie znajdujemy tylko nieliczne wzmianki o rzemiośle i przemyśle na interesującym nas terenie. Najważniejsze zakłady rzemieślnicze istniały zapewne w obrębie zabudowań klasztornych np. piekarze, którzy wytwarzali swe produkty przede wszystkim dla zakonników.

Na terenie gminy wiejskiej przetwarzano wełnę i len na tkaniny. Zapewne we wsi był również kołodziej, gdyż jest on niezbędny w każdej gospodarce do wyrobu wozów i kół.

Dużą rolę w gospodarce odgrywały młyny. Prowadzone dokumenty oraz rejestry podatkowe podają, że były one w kilku wsiach: Będzynie, Majkowicach i Stobnicy. Były to młyny zbożowe wodne o różnej liczbie kół, produkujące mąkę oraz słód dla miejscowej ludności.

Ważną rolę gospodarczą odgrywały również karczmy wiejskie służące głownie do sprzedaży piwa. Służyły również za gospodę, gdzie podróżni, a głównie kupcy mogli otrzymać nocleg, żywność i stajnię dla koni. W pierwszej połowie XVI w. na terenie interesujących nas gmin istniało 6 karczm, w tym dwie opuszczone (w Ręcznie i Majkowicach). W Stobnicy i Bąkowej Górze odnotowano po jednej karczmie, w Paskrzynie – dwie.

<<   Kwiecień   >>
NiPoWtŚrCzPtSo
                   1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30
MAPA SERWISU
STATYSTYKA